De nieuwssite op het bouwkundig gebied! Nieuws over Bouw Woningmarkt Huizenmarkt Bouwtechnische keuringen

Service

Homepage

Nieuwsbrief

Adverteren!?

Artikel plaatsen?

Advertenties

Betonrot

Onderhoudsplan

Energielabel nodig?

Bouwtechnische keuring

Actie: Energielabel

Leo Stevens / Linkse leugens? Kom nou, hier zijn de feiten

Het systeem van hypotheekrenteaftrek is duur en onrechtvaardig, want de rijksten profiteren het meest. Gelukkig zijn er alternatieven.

Het Brabantse CDA-statenlid Ewout van den Berg betoogde dinsdag dat de Vereniging Eigen Huis wordt misleid door de ’drie leugens van links’. Dat hij mij –verklaard partijloos wetenschapper– ervan beticht ’politieke petten’ op te zetten en indeelt in het linkse politieke kamp, is nog tot daaraan toe. Maar een wetenschappelijke analyse te bestempelen als ’leugens’, is volstrekt onder de maat. Zeker voor een politicus uit een partij die normen en waarden serieus neemt. Eigenlijk verdient zijn betoog geen reactie. Desgevraagd geef ik beknopt mijn kritiek en de voorgestelde oplossingsrichting.

Nederland heeft met zijn fiscale regime voor de eigen woning een huizenhoog probleem. De hypotheekrenteaftrek legt een toenemende druk op de komende overheidsbegrotingen. De aftrek kost de schatkist bijna tien miljard euro en dat bedrag zal nog verder oplopen. De gemiddelde hypotheekrente ligt momenteel historisch laag. Zou de gemiddelde rentevoet met twee procent stijgen, dan kost dit de schatkist 2,5 miljard extra.

De hypotheekrenteaftrek voldoet niet aan de eisen die aan een bestendig belastingstelsel moeten worden gesteld. Het bestaande fiscale regime voor de eigen woning is immers niet rechtvaardig, niet effectief en onnodig ingewikkeld. De regeling is daarom onhoudbaar. Het is gewenst zinnige alternatieven te bedenken in plaats van het bestaande probleem domweg te negeren. Terecht stelt de Vereniging Eigen Huis dat vertrouwen in de overheid niet wordt bereikt door een taboe op de discussie te leggen. Haar aanbeveling is de maatschappelijke onrust beter hanteerbaar te maken.

Het grootste deel van de huidige belastingsubsidie op eigenwoningbezit komt terecht bij de midden- en hogere inkomens. Vanwege het relatief lage eigenwoningforfait (0,6% WOZ-waarde) en de aftrek van de feitelijk betaalde hypotheekrente is het belastbare resultaat uit de eigen woning doorgaans negatief. Dit wordt afgetrokken van het progressief belaste inkomen. Daardoor is de belastingreductie per afgetrokken euro hoger naarmate het inkomen hoger is. Doordat hogere inkomensgenieters doorgaans grotere huizen bewonen en hogere hypotheken hebben, profiteren zij niet alleen in relatieve, maar ook in absolute zin sterker van de aftrek dan de lage inkomens. Dit effect wordt versterkt doordat de hypotheek veelal niet tussentijds wordt afgelost. Dat gebeurt via een (belastingvrij opgerente) kapitaalverzekering die na 30 jaar, of bij eerder overlijden, tot uitkering komt (de zogenoemde levenhypotheek).

Stimuleren van het eigenwoningbezit is traditioneel een speerpunt van het woonbeleid van de overheid. Er zijn diverse bestuurlijke argumenten om het eigenwoningbezit te bevorderen. Het bestaande fiscale instrumentarium schiet echter zijn doel voorbij. Het eigenwoningregime maakt namelijk geen onderscheid tussen ’regulier’ en ’luxueus’ wonen. Thans vloeit veel belastingsubsidie weg naar luxueus eigenwoningbezit dat als zodanig geen ondersteuning behoeft.

De bijleenregeling en de vrijstelling voor schuldenvrije woningen hebben het eigenwoningregime extra ingewikkeld gemaakt. In de uitvoeringssfeer moet onderscheid worden gemaakt tussen leningen die samenhangen met het eigenwoningbezit en andere leningen. Bovendien moet nadrukkelijk worden afgebakend wat behoort tot het begrip ’eigen woning’ en wat precies een ’hoofdverblijf’ is. Voorts moet voor iedereen die een eigen woning heeft verkocht een eigenwoningreserve worden vastgesteld en gedurende vijf jaren worden bijgehouden. Dit is het bedrag waarover geen eigenwoninglening kan worden verkregen. Met name in echtscheidingsgevallen is de toerekening aan de voormalige partners een conflictgevoelige aangelegenheid.

Gelet op bovenstaande problemen doet het kabinet er verstandig aan de eigen woning met bijbehorende geldlening over te brengen naar de vermogensrendementsheffing (box3). Dat moet ook gebeuren met de kapitaalverzekering op de eigen woning. Om het eigenwoningbezit te bevorderen kan in de box-3-variant een vast vrijstellingsbedrag worden ingevoerd, vergelijkbaar met de vrijstelling voor groenbeleggingen. Bij een vrijstelling van bijvoorbeeld 300000 euro wordt een eigen woning van 500000 euro belast voor 200000. Met een hypotheek van 400000 euro is het belaste vermogen negatief 200000. De eigenwoningsubsidie bedraagt dan 2400 euro, 1,2% van 200000. Deze kan met de (negatieve) aanslag worden verrekend. Het betekent een belastingsubsidie voor de eigen woning die duidelijk zichtbaar is. Bovendien hangt deze subsidie niet af van de mate waarin de woning is gefinancierd met vreemd vermogen. De vrijstelling vervult in feite dezelfde rol als het huidige kunstmatig lage eigenwoningforfait, maar is beter herkenbaar als instrument ter bevordering van het eigenwoningbezit. Dit alternatief is rechtvaardig, effectief en eenvoudig. Door de verplaatsing van het eigenwoningbezit naar box 3 profiteren hoge en lage inkomens in gelijke mate van belastingsubsidies en wordt de doorzichtigheid van het systeem verbeterd, terwijl fiscale stimulering van eigenwoningbezit mogelijk blijft.

Uiteraard kan de overstap op een nieuw systeem niet van het ene op het andere moment worden opgelegd. Eigenwoningbezitters zijn langlopende verplichtingen aangegaan. Die moet je respecteren. Een duidelijke strategie voor de lange termijn kan de groeiende onzekerheid over de houdbaarheid van de fiscale regeling wegnemen, de betrouwbaarheid van de overheid ten goede komen en mensen voorbereiden op de toekomst.

Eerst moet besloten worden dat het nieuwe systeem binnen afzienbare termijn, stel 3 tot 5 jaar, wordt ingevoerd. Iedereen is dan gewaarschuwd en kan met de nieuwe regeling rekening houden. Om inkomens- en vertrouwensschokken te vermijden, is invoering langs de weg der geleidelijkheid gewenst. Daartoe kan een gewenningstoeslag op het vrijstellingsbedrag worden gegeven van zeg 150000 euro, die in een tijdsbestek van bijvoorbeeld 15 jaar jaarlijks met 10000 euro afneemt. Desgewenst kan de basisvrijstelling worden verhoogd met een startersvrijstelling die de toegang tot de koophuizenmarkt versoepelt. Uiteraard is de precieze vormgeving van de overgangsregeling (omvang van het vrijstellingsbedrag en gewenningsvrijstelling) een politieke keuze. Maar essentieel is de keuze voor de box-3-vrijstelling omdat die de kernproblemen oplost.

Natuurlijk zijn flankerende maatregelen gewenst. Ik heb tot vervelens toe bepleit de overdrachtsbelasting af te schaffen. Ook ligt voor de hand dat een eventuele inkomensachteruitgang door vermindering van de hypotheekrente voor de lagere inkomens wordt gecompenseerd (bijvoorbeeld via verhoging van de algemene heffingskorting). De ozb verdient nadere bespreking.

Het eigenwoningregime rechtvaardigt een evenwichtig onderzoek en dat is niet gediend met politiek gekissebis.

Leo Stevens is hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Bron: Trouw 7 april 2006

Het laatste nieuws op hoofdlijnen: